żydzi co to znaczy

Definicja ŻYDZI w historii Polski: przedstawiciele pojawili się na ziemiach polskich już w X/XI w

Definicja ŻYDZI

Co to znaczy ŻYDZI: ekipa religijna i etniczno-kulturowa, której przedstawiciele pojawili się na ziemiach polskich już w X/XI w. ( Ibrahim Ibn Jakub); ich masowy napływ nastąpił w XIV w.; w okresie nasilających się prześladowań antysemickich w Europie Zach. w Polsce znaleźli dogodne warunki do rozwoju handlu, rzemiosła i bankowości; w szczególności zainteresowany ich przedsiębiorczością był Kazimierz Ogromny, który powierzył Żydom zarząd nad mennicą i żupami solnymi; potwierdził w 1334, 1364 i 1367 ich przywileje oparte na statucie kaliskim ks. Bolesława Pobożnego z 1264, które gwarantowały im samorząd (kahał), swoje sądownictwo i swobody handlowe; wzrastająca pozycja ekonomiczna Żydów spowodowała przyrost nastrojów antysemickich, raczej pośród mieszczaństwa (pogrom w Krakowie w 1369), co objawiło się tworzeniem gett (Kazimierz k. Krakowa); ich napływ z różnym nasileniem trwał do poł. XVII w., kiedy to Rzeczpospolita stała się największym w Europie skupiskiem Żydów (Aszkenazyjczyków); dzięki otrzymanym prawom Żydzi uzyskali pozycję zbliżoną do odrębnego stanu (w l. 1580-1764 działały ogólnokrajowe zjazdy - waady); Żydzi etapowo zdominowali działalność kredytową (lichwę), a również dzierżawę różnych opłat państwowych, z czasem także karczem; nastąpiła swoista symbioza ich interesów z interesami szlachty i magnatów (różne formy dzierżawy dochodów dworskich, arenda); w poł. XVII w. liczbę Ż. szacuje się na 350 do 500 tys.; w okresie wzrastającego kryzysu gospodarczo-politycznego Rzeczypospolitej narasta ponownie fala antysemityzmu; w momencie stworzenia B. Chmielnickiego w 1648/49 zamordowano około 100-125 tys. Żydów (w literaturze żydowskiej Ogromna Katastrofa - Gezerah), w 1768 w trakcie koliszczyzny około 50 tys. (między innymi rzeź w Humaniu); wskutek prześladowań i pogarszającej się sytuacji ekonomicznej Żydów pojawiły się pośród nich w XVIII w. ruchy mistyczno-religijne: ruch frankistów zapoczątkowany poprzez J. Franka, chasydyzm ( chasydzi), zwalczany od końca stulecia poprzez zwolenników tak zwany haskali (ruchu oświeceniowego); Polska stała się centrum ortodoksyjnego judaizmu rabinicznego i mistycyzującego chasydyzmu; w 1792 objęto Żydów prawem nietykalności osobistej; w 2 poł. XVIII w. mieszkało w Rzeczypospolitej około 800 tys. Żydów; państwa zaborcze stosowały różną politykę w sprawie żydowskiej: w Prusach Żydzi zostali równouprawnieni już częściowo w 1812, w Austrii w 1849; w Rosji prowadzona była polityka antysemicka, ((między innymi w 1804 nakazano im osiedlanie się wyłącznie na terenach byłej Rzeczypospolitej; także władze Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego wprowadzały liczne ograniczenia, (((między innymi zawieszono dla Żydów prawo wolności osobistej; dopiero reformy A. Wielopolskiego w 1862 uchyliły nie wszystkie obowiązujące Żydów ograniczenia, dotyczące miejsca ich zamieszkiwania, nabywania nieruchomości, pełnienia funkcji publicznych, kasowały także odrębne podatki dla Żydów; na przełomie XIX i XX w. ukształtowały się 3 nurty w społeczności żydowskiej: słaby ruch asymilatorski, tradycjonalistyczny i nowy ruch syjonistyczny, traktujący Żydów jako odrębny naród, dążący do jego laicyzacji i utworzenia w Palestynie narodowego państwa żydowskiego; w społeczności polskiej pojawia się antysemitzym polityczny inspirowany poprzez ruch narodowy; w odrodzonym kraju polskim ( mniejszości narodowe w II RP) ludność żydowska liczyła (w 1921) około 2,8 mln osób (ponad 10% ogółu mieszkańców); w miastach zamieszkiwało 76% (stanowiąc tam 30% ludności), nie mniej jednak 25% skupiało się w Warszawie, Łodzi, Krakowie, Lwowie i Wilnie; źródłem utrzymania ponad 1/3 liczby Żydów był handel, 42% pracowało w rzemiośle i drobnym przemyśle; sporą rolę odgrywali Żydzi pośród pracujących w tak zwany wolnych zawodach; konstytucje RP z 1921 i 1935 gwarantowały im prawo do zakładania własnych organizacji, szkół i tym podobne z pomocą finansową państwa i samorządów terytorialnych; działało sporo ugrupowań politycznych: partią tradycjonalistów był Związek Izraela (Agudat Israel), nurt syjonistyczny reprezentowały ((((między innymi Organizacja Syjonistyczna w Polsce i Centrum Duchowe Mizrachi, w ruchu robotniczym dominował Bund, a również Żydowska Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Robotnicy Syjonu (Poalej Syjon); w okresie wielkiego kryzysu gospodarczego rozszerzyło się zdarzenie antysemityzmu gospodarczego ( (((((między innymi bojkot sklepów żydowskich); w 1937 zezwolono rektorom wyższych uczelni na wprowadzanie tak zwany getta ławkowego; od 1939 okupacyjne władze hitlerowskie prowadziły politykę eksterminacji ludności żydowskiej ( holocaust, getto); zagładę przeżyło około 200 tys. polskich Żydów (w tym około 137 tys. w ZSRR); próby odbudowy społeczności żydowskiej w Polsce po 1945 nie powiodły się; pamięć o świeżo dokonanej zagładzie, nastroje antysemickie (pogrom w Kielcach w 1946) i stworzenie państwa Izrael skłaniały do emigracji: w l. 1946-1950 wyjechało do Palestyny około 120 tys. osób, następne fale emigracji nastąpiły po 1956 i w l. 1967-1968 ( marcowe wydarzenia 1968).

Czym jest ŻYDZI znaczenie w Słownik definicji Z .